|
|
 |
|
|
HAVZA GENELGESİ 28-29 MAYIS 1919
Mustafa Kemal yurdun kurtulabileceğini biliyordu ama bunun tek çaresi bunu halka mal etmekti. Bağımsızlık taraftarlarını bir araya toplamaktı.Tabi bu sadece mitinglerle olabilcek bir şey değildi orduya silah ve askere ihtiyaç vardı.Fakat mondrosla beraber ordular terhis edilecek silahlar teslim edilecek şartları vardı ve Ata ilk olarak paşaların bağımsızlık mücadelesindeki görüşünü bilmek zorundaydı.o yüzden ilk olarak ordulara telgraf çekti
1-Ordularınızı terhis etmeyin
2-Silahlarınızı teslim etmeyin.
Ata padişahın fahri yaveriydi yani şuan cumhurbaşkanıyla birlikte birde albay oluyor ya onun gibi.Kenan evren 82 anayası ile cumhurbaşkanı olduğunda yaveri kim di biliyor musunuz?. Yaşar Büyükanıt.Ne tesadüf değimli .
Ata görevinden istifa etmeden önce gönderdiği telgrafların altına hep bu yetkisini yazıyordu.Bir de sınırsız yetkilerle donatılmıştı.Fakat buna rağmen ortada imzalanmış bir anlaşma vardı ve Ordular bu anlaşma şartlarını uygulayacakken birisi gelip tam tersi şeyler söylüyordu.
Uzatmayalım hiçbir ülkenin demiyorum Türk ordusu hiçbir zaman esaret altında kalmayı kabul etmez.nitekim paşalarda yollanan emirlere uyacaklarını telgraflarla belirttiler.
Şimdi sıra geldi en önemlisini beklide kurtuluş savaşının başlamasının nedenine yani halkın bu konudaki görüşüne.Çünkü bu şavaş kazanılmak isteniyorsa halka mal edilmeliydi..
29 mayısta belediyelere ve cemiyetlere telgraf çekti
1-İşgallere karşı protesto mitingleri düzenleyin
2-İstanbul hükümetine ve İtilaf devletlerini elçiliklerine protesto telgrafları çekin.
Şimdi bu tarihten sıyrılıp günümüze gelelim ve benzer bi olayın şimdi olduğunu düşünelim.Sizi hemen bu psikolojiye sokmak için gerçek olaylar vereyim.
Kapitülasyonları düşünün gümrük birliğinden bir farkı var mı
İstanbulr17;daki patrikhaneler ve tüm yurda yayılmış misyonerlik faaliyetleri
Vakıflar kanunundaki değişiklikler artık yabancılarda ülkemizde vakıf kurabilecek yada vakıflar yurt dışından yardım alabilecek. Azınlıklara verilen haklardan ne farkı var.
Bu vakıflar her yerde kurulup halkı karıştırmayacak mı?
Nerde Türklüğe hakaret eden birisi nerde vatandaşı katleden biri varsa avrupada barış ödüllerine Nobel ödüllerine layık görülmüyor mu?
Şimdi bu durumda size bir mektup -geliyor uyanalım toplanıp harekete geçelim- diye yada bir miting çağrısı geliyor.bu hayvanları koruma adına bir yürüyüş değil,Yada bir anma sebebi ile ilgili bir miting de değil.bir isyan.bir ihtilal şu an bunu okuyan arkadaşlar kaçımız buna olumlu cevap veririz.
İstiklal marşının en sevdiğim mısrası
r12;Düşün altında binlerce kefensiz yatanı-
İnanın bu cümle ne zaman aklıma gelse boğazımda bir şeyler düğümleniyor.İnşallah bu cümleyi okuduklarında gururlanan,duygulanan öğrenciler yetiştirmeyi Allah hepimize nasip eder.Bu konuyla sadece KPSS için değil de Tarihimizi öğrenmek adına ilgilenirseniz gerçekten hayat boyu unutmazsınız.(haddimi aşıyorsam özür dilerim.)
Diyelim ki size gelen teklifi kabul ettiniz. Hemen size mektubu yollayanla irtibata geçmeye çalışırsınız değil mi?Bu mektubu size yollayan bu hareketin başıdır.Atada bu genelgeyle halka bunu sormuştur.Bir mücadele başlayacak ve bu mücadelenin başı da ben olacağım kabul ediyor musunuz?
İşte arkadaşlar havza genelgesinin yayınlanış amacı bunlardır. Tarihe dönerek maddeleyelim.
Havza Genelgesini yayınlanış amacı ve önemi
Milli bilinci uyandırmak ve uyanık tutmak amaçlıdır ve ilk belgedir.
Öyle ilginç olaylar var ki arkadaşlar İzmirin işgalini 3-4 ay sonra öğrenen yerler olmuştur.
Halkı aynı gaye karşısında birleştirmek
İstanbul hükümetinin kabul ettiği şartları Anadolu nun kabul etmediğini göstermek.
İşgalcilere karşı idari ve askeri yöneticilerin ve Anadolu halkının tepkisini öğrenmek,nabız ölçmek.
Halkın düşmanla mücadeleye hazır olup olmadığını öğrenmek.
Kendisinin bu davanın lideri olacağını ortaya atmak
Mondrosa ilk kez açıkça karşı çıkılmıştır.
Bu genelgeyi yayınladıktan sonra 30 mayısta Ata havzada bir miting düzenledi.
Yurdun çeşitli yerlerinde de mitingler düzenlendi fakat kimi yerde 5 -10 kişi kimi yerde tüm halk bu mitinglere katıldı.Buda gösterdi ki halkın bu davaya isteği var fakat örgütlenme şart.
Ata buradan amasyaya geçti ve Amasya geneldesi ortaya çıktı.
İtilaf devletleri havza genelgesinden sonra ne oluyor diye İstanbul hükümetine baskı yapma başlayınca 8 haziranda Ata istanbula çağrıldı fakat Ata gitmedi.Çünkü padişaha sordu ata Geleyim padişahım ama bunu siz mi istiyorsunuz İtilaf devletlerimi.Padişah İtilaf devletleri istiyor diyince Ata:
İstanbula geleceğime anadoluda kalır bağımsızlık ve milletin bağımsızlığı için mücadele ederim diyerek görevine devam etmiştir.
Havza genelgesinden sonra dediğimiz gibi Ata olumlu tepkiler almış ve davaya başlama kararı almıştı fakat dediğimiz gibi her yerde katılım aynı şekilde olmamıştı.Saltanat ve hilafete bağlı insanlar çekingendiler.Ata bunu biliyordu Cumhuriyetin ilanına kadar da bu düşünceye göre kararlar almış milleti bölmek istememiştir.Dağınık bir şekilde yapılan bir savaş hiçbir işe yaramazdı ve kurtuluş savaşı bir programa bağlanmalı ve teşkilatlanılmalıydı ki başarılı olabilelim.
Anadoluda teşkilatlanmalar başlamıştı tabi ki ama bu kurtuluş için yeterli değildi.Bir şekilde bunları birleştirmek gerekiyordu. Balıkesir ve Erzurum da kongreler düzenlenecekti fakat bunlar ancak birleşirse bir sonuç ortaya çıkacaktı.Burdaki insanlara şimdi toplanmayın hepbirlikte bir yerde toplanırız demekte saçma olurdu bu yüzden Ata Erzurum kongresine katılmaya karar verdi.Hem Erzurum kongresinin daha kalabalık olacağından dolayı hem de eğer oraya katılırsam sadece bölgesel kararlar aldırmam ulusal kararlarda aldırırım diye düşündü çünkü bir yerden başlamak lazımdı.Bu kongreye reddi ilhak cemiyetinden de üyeler katılacağı için ata bir taşla iki kuş vurmuş olcaktı.Fakat ya yurdun diğer bölgeleri onlar ne olcaktı.Ata bu kongrelerin sonunda bütün kongreleri birleştirecek voltranı oluşturacak bir kongre yapmaya karar verdi.Bunu sivasta olması ortak bir karardır.Nedenini yeri gelince söylicem.
AMASYA GENELGESİ 22 HAZİRAN 1919
Şimdi hepimizin kafasını karıştıran yok şu ilk şudur bu ilk budur konuları burada başlıyor.Eğer Amasya genelgesinin yayınlanış amacını tam olarak kavrayamadıysanız yukarıyı tekrar okuyun yoksa aşağıyı okumanızın bir anlamı yok.
Amasya genelgesi bir planı açıklamaktır.Hani öğrencinin dikkatini çekiyoruz güdülüyoruz ve sonra hedeften haberdar ediyoruz ya havza genelgesi ile dikkatini çekip güdüledik.Amasya genelgesi ile hedeften haberdar edicez.Temsil heyeti ve misak-ı milli de değerlendirme olacak.Arada kalan konular dersin işlenişi oluyor.Şimdi biraz daha somut oldu herhalde.
Amasya Genelgesi'nde yayınlanan kararlar
Vatanın bütünlüğü ve milletin bağımsızlığı tehlikededir.(amaç-gerekçe)
Başkentteki Hükümetimiz, Galip Devletlerin denetleme ve baskısı altında bulunduğundan, görevini yapamaz durumdadır. Bu durum milletimizi yok saymaktadır.(Gerekçe)
Bu durumdan milletimizi milletin azmi ve kararı kurtaracaktır.(Yöntem)karar kelimesi de egemenlik ilkesi kastediliyor.
Milletin istiklâlini kurtarmak için, her türlü tesir ve baskıdan uzak bir Milli-Heyet r16;in kurulması gerekmektedir. Bunun için yazışmalar sonunda, Anadolu r16;nun en güvenilir yeri Sivasr17;ta Milli Kongrer16;nin toplanması, kararlaştırılmıştır. Temsil heyetinden bahsediliyor burada.Temsil heyeti erzurumda kuruldu ve bölgeseldi sivasta ise ulusal bir kurul haline gelecek.voltran olacak yani
Fikir ve görüş anlaşmazlıkları gözetilmeden her sancaktan halkın güvenini kazanmış üç vekilin mümkün olan çabuklukla,yola çıkarılması gerekir.Her ihtimale karşı bunun bir r0;milli sırr1; olarak tutulması ve gereken yerlerden yolculuğun değişik adla ve kılıkla yapılması lâzımdır.
Doğu illerimiz adına,10 Temmuzda Erzurum da yapılması kararlaştırılan Kongre için, Vilâyâti Şarkıyye Müdafaai Hukuki Milliye ve Reddi-İlhak Cemiyetlerir17;nden seçilen üyeler, zaten Erzurumr17;a doğru yola çıkarılmışlardır.O zamana değin öteki illerimizin vekilleri Sivasr17;a ulaşacağından, Erzurum Kongresi Üyeleri de Sivas r16;a hareket edecektir.
Bu maddelere göre, müdafaai hukuki milliye cemiyetleri ve belediye başkanlıklarınca murahhasların seçilmesi ve yola çıkarılması hakkında, yurtseverlikle yardımcı olmanızı;ve onların adlarıyla yolculuk tarihlerinin, telgrafla bildirilmesini istirham ederim.
Genelgenin Özelikleri
1) Ulusal güçlerin birleştirilmesi amacıyla Sivasr17;ta bir kongre istemiştir.
2) İlk defa millet egemenliğinden bahsetmiştir.
3) Kurtuluş savaşının amacını gerekçesini yöntemini ortaya koymuştur.
4) Türk inkılâbının ihtilal safhasını Anadolu ihtilalini başlatmıştır.
5) Mustafa Kemal yetkilerini aşarak Osmanlıya baş kaldırmıştır.
6) Milleti İstanbul hükümetine ve işgalcilere karşı koymaya çağırmıştır.
7) İstanbul hükümetinin baskıdan dolayı görevini yapamadığını açıklamıştır.
8) Her ilden temsilciler istemiş,seçim işini mudafai hukuk guruplarına ve belediye başkanlıklarına,denetim işini ise kumandanlıklara bırakmıştır.
9) Samsunr17;a çıkışla fiilen başlayan milli mücadeleyi resmen başlamıştır.
10) Milli mücadelenin başladığını halka duyurdu.
11) Milli egemenlik ilkesini ortaya koymuştur.
12) Bağımsızlığı kayıtsız şartsız ortaya koymuş ve bunu hukuki bir belgeye dayandırmıştır.
13) İşin mitinglerle çözülemeyeceğini bu davanın millete dayalı olursa başarılı olacağını ortaya koymuş ve bu davayı millete mal etmeye çalışmıştır.
14) Milli mücadeleyi tekelden yönetmeyi amaçlamıştır.
15) Milli mücadelenin programını ve ilkelerini ortaya koyarak bunu Türk halkına duyurmuştur.
16) Erzurum kongresi hakkında bilgi vermiş ve bunun yapılacağını tüm yurda duyurmuştur.
17) Gazi bu genelge ile İstanbul un Anadolu ya hakim değil bağlı olacağı fikrini bu genelge ile ortaya atmıştır.
18) Bölgesel kurtuluşu çare olarak görenlere bir uyarı niteliğindedir.
19) Amasya Genelgesi Kurtuluş Savaşı'nın ilk siyasi belgesidir.
Evet sanırım Amasya genelgesini anladık.Okudum ama valla hocam aklımda biey kaldamıs derseniz maddeleri hatırlatacak çekilde kısaca tekrar edelim.
Havza genelgesi ile askeri ve sivil nabzı ölçmüştü.Gelen tepkiler olumluydu fakat çok dağınıktı.Her yerden farklı sayıda katılımlar vardı.
Madem milletin bu işte gönlü var ancak birleşirsek bu işi başarırız dedi ve Amasya genelgesi yayınladı.Genelgede vatanını içinde bulunuğu durumu bu durumdan nasıl kurtulabilceğimizi anltattı.Hep beraber birerde toplanmamız gerekiyor dedi ve Sivas kongresine çağırdı.Sivas kongresine kadar da diğer kongreler bitecek herkes orda olacak sizde orda olun sakın kaçırmayın dedi.Ayrıntılar umarım aklınıza geldi gelmediyse üşenmeyin bi daha okuyun.
Amasya genelgesi havza genelgesinin şaşkınlığından kurtulamadan itilaf devletlerinin suratında şamar gibi patladı.Hemen İstanbul hükümetine baskı yapmaya başladıar ve bir genelge yayınlandı.Atanın görevinden alındığına ve kimsenin onun emirlerini dinlememesigerektiğine dair.Akabinde Kazım Karabekir ede Atayı tutkla emri verildi ve geçici olarak Atanın görevinin ona verildiği belirtildi.
Atatürk bunları pek dinlemyerek ilk olarak sivasa geldi ve kongre için hazırlık emirleri verdikten sonra Erzuruma gitti.Kazım paşada bildiğiniz gibi erzurumda.Ata görevden alınınca yaveri Ataya demiştirki paşam siz görevden alındınız ben bu belgeleri kime teslim edeyim diye ve ata çok üzülmüştür yaverinden bu sözleri duyunca.Erzruma geldiğinde de Kazım Karabekir geliyor diye haber yollanmıştır Ataya ve Ata davamız elden gidiyor diye çok üzülmüştür.Fakat Kazım paşa Ataya ben ve ordum emrinizdedir demiştir.
ERZURUM KONGRESİ 23 TEMMUZ 7 AĞUSTOS
Erzurum kongresini doğu Anadolu müdafaa i hukuk cemiyeti düzenlemiştir.Bölgesel bir kongredir.Neden bölgeseldir çünkü toplanış amacı
Rumların ve Ermenilerin yaptıklarını dünyaya duyurmak
Wilson İlkeline göre yapılabilecek nüfus sayımında Türkleri göç ettirmeyerek üstünlüğü korumak dolayısıyla burayı kaybetmemektir.
Ata ilk olarak kongreye katılmak niyetinde değil alınacak kararları etkileyebilmek amacındaydı.Fakat biliyorsunuz ki 9 temmuzda askerlik görevinden istifa etmiştir çünkü hem asker olarak kongreye katılması mümkün değildir hem de İstanbul hükümeti ile bağını koparması gerekmiştir.Nihayetinde erzurumdan millet vekili seçilerek kongreye katılmış ve kongrenin başkanı seçilmiştir.Ata bu kongreye katılarak bölgesel kararlar alması beklenen kongrede ulusal kararlar alınmasını sağlamıştır.Askerlik görevindende istifa ettiği için sivildir ve Sivas kongresinde yetkisi olmayan bir kişi olarak gitmek istememiştir.
Reddi ilhak cemiyetinin bazı üyerleri bu kongreye gözelmci olarak katılmıştır ve kongre bitince gidip kendi bölgelerinde bir kongre daha yapacaklar ve kararları duyuracaklardır.
Kongrede alınan kararlar
1. Milli sınırlar içinde vatan bölünmez bir bütündür; parçalanamaz.
Milli sınırdan kasıt Mondros imzalandığı zamanki sınırlardır ve ilk kez bahsedildi.
2. Her türlü yabancı işgal ve müdahalesine karşı millet top yekün kendisini savunacak ve direnecektir.
3. Vatanı korumayı ve istiklali elde etmeyi İstanbul Hükümeti sağlayamadığı takdirde, bu gayeyi gerçekleştirmek için geçici bir hükümet kurulacaktır. Bu hükümet üyeleri milli kongrece seçilecektir. Kongre toplanmamışsa, bu seçimi Temsil Heyeti yapacaktır. İlk kes biz hükümet kurmaktan bahsediliyor geçici olmasının nedeni tepki çekmemek
4. Kuva-yı Milliyeyi tek kuvvet tanımak ve milli iradeyi hakim kılmak temel esastır.
Halkın iradesini ön planda tutulacağı anlatıldı.Cumhuriyetin ilk adımıdır.
5. Hıristiyan azınlıklara siyasi hakimiyet ve sosyal dengemizi bozacak ayrıcalıklar verilemez.
6. Manda ve himaye kabul edilemez.Mandacılık fikrine ilk kez karşı çıkıldı.Mandacılığın bu kadar çok tartışılmasının sebebi halk önemli kişilerin mandacılığı düşünmesidir.Halide adip ilk yıllarda mandacılığın savunucularındandır.Sivas kongrsinde tekrar tartışılmaı ise ADB den gözlemci bir heyetin kongreye katılmasıdır.
7. Milli Meclisin derhal toplanmasını ve hükümet işlerinin Meclis tarafından kontrol edilmesini sağlamak için çalışılacaktır.
8. Milli irade padişahı ve halifeyi kurtaracaktır.
Kongrenin özellikleri
İlk defa milli sınırlardan bahsetmiştir.
Mustafa Kemal'in katılması bölgesel olmasına rağmen ulusal kararlar almalarına neden olmuştur.
Millet iradesine dayanan yeni bir devlet kurulacağını açıklamıştır.
Millet iradesinin padişah ve halifeyi de kurtaracağını açıklayarak halktan gelebilecek tepkiler önlenmeye çalışılmıştır.
Temsil heyeti seçilmiş başkanlığına Mustafa Kemal getirilmiştir.
Amasyada bahsedilen milli heyetin seçimi bu kongrede tüm yurdun temsilcileri tarafından olmasa da seçilmiş ve bir hükümet gibi görev yapma yetkisi verilmiştir.
Azınlıklara verilen haklara tepki gösterilmiştir.
Sivas kongresi için ön hazırlık olmuştur.
Ulusal birlik için önemli bir adım atılarak doğudaki cemiyetler birleştirildi.
İlk defa geçici bir hükümetten bahsetti.
Manda ve himayeye ilk kez karşı çıkılmıştır.
Egemenlik ve bağımsızlık şartsız olarak ilan edilmiştir.
TBMM nin açılış gerekçesi bu kongrenin karalarında yatmaktadır.
Amasya genelgesinde yayınlanan esaslar ilk kez bu kongrede halkın seçtiği temsilciler tarafından benimsenip karara bağlanmıştır.
Mebusan meclisinin toplanması istenmiştir.
Doğu Anadolu nun ve Karadeniz bölgesinin Türk olduğunu Osmanlıdan ayrılamayacağını açıklamıştır.
Mondrosun hükümlerine İstanbul hükümeti uysa bile milletin uymayacağı kararı alınmıştır.
Bu kongrede seçilen temsil heyeti Erzurum kongresine katılan illeri temsil etmektedir.Yani bölgeseldir.Sivaas kongresinde seçilenlerle birlikte yurdu temsil eder hale gelecektir.
Temsil heyeti Erzurum kongresine katılan bütün üyeler değildir.Kongre üyleri arasında seçilmişlerdir.Karıştırmayalım.Erzurum kongresine 56 delge katılmıştır temsil heyeti ise 9 kişidir.sivas kongresiyle beraber 15 kişi olcak ve tüm yurdu temsil eder hale gelecektir.
Temsil heyeti ilk bölgesel görevini burada yapmıştır.
Kongre bittikten sonra herkes sivaasa doğru gitmiştir.Sadece reddi ilhak cemiyeti üyeleri Alaşehir kongresini yaparak Erzurum kongresinde alınan kararları kabul ettiklerini duyurmak için alaşehire geçmişlerdir.Fakat Erzurum kongresiyle aynı tarihlerde yapılan 1.balıkesir kongreside var arada onu unutmadan hemen ona geçeyim.
1.BALIKESİR KONGRESİ 26-31 TEMMUZ 1919
Tarihtende anlaşılacağı gibi Erzurum kongeresi ile yakın tarihlerde yapıldırlar
Bölgesel bir kongredir.
Reddi İlhak cemiyeti l. Balıkesir kongresinin düzenlemiştir.Aynı zamanda birkaç üyesi Erzurum kongresine katılmıştır.Geri döndüklerinde Alaşehir kongresini yapacaklar.
Arılan kararlarda
Yunanla mücadele edilecek
Padişaha bağlı kalınacak
Bölgesel güçler birleştirilecek
Herkes askerlik göreviyle yükümlendirilecek
Asker kaçakları sürgün edilicek.
ALAŞEHİR KONGRESİ 16-25 AĞUSTOS 1919
Bu kongre egedeki teşkilatlar tarafından l. Balıkesir ve Erzurum kongresi kararlarının görüşmek için toplanmıştır.
alınan kararlar
Erzurum kongresi kararları benimsenecek
Yunana karşı ölünceye kadar mücadele edilecek
Batı Anadolu daki cemiyetler birleştirildi.
Askere alma ve silah temini gibi işleri kongre yapacak.
Tesbit edilen hattın doğusuna düşman geçirilmeyecek.
Bu kongrede batı Anadolu daki cemiyetler birleştirilerek bir savunma hattı oluşturulmuştur.
Böylece bu kongrelerden sonra batı cephesi kurulmuş oldu.
2.BALIKESİR KONGRESİ 22 EYLÜL 1919
Şimdi arkadaşlar 2.balıkesir kongresinide şimdi veriyorum pek fazla bir özelliği yok asıl yeri Sivas kongresinden sonradır.Kongrede Sivas kongresinin kararlarının benimsendiği gösterilmiştir.
SİVAS KONGRESİ 4 11 EYLÜL 1919
Evet arkadaşlar geldik Sivas kongresine kongreler dönemi bu konuyla bitiyor.Bir daha ki konuya Sivas kongresi sonucu görüşmelerle devam edicem bölmemin nedeni kongreleri tam olarak anlayabilmemiz sonra ki konuları daha güzel bir biçimde öğrenmemizi sağlayacak.
Sivas kongresi öncesi gelişmeler.
Amasya genelgesinde her ne kadar Sivas kongresinin sır gibi saklanması gerektiği ve delgelerin gizlilik içinde Sivas gelmeleri söylensede İstanbul hükümetini bu konuyu öğrenmesi uzun sürmedi ve engelleme çalışmlarına başladı.Etkilide oldu çünkü katılım istenilen oranda olmadı.
Damat Ferit
İtilaf devletleride eğer kongre yapılırsa sivası basarız demişlerdi fakat bu ciddiye alınmadı.Çünkü bölgenin coğrafi şartları buna müsaade etmezdi.Bizim için daha önemli olan Elazığ valisi Ali galip in aldığı emirle kongreyi basma tehdidiydi.Sivas valisinin gerekli tedbirleri alması ve ordununda burada hazır bulunması Sivas kongresinin güvenli bir biçimde yapılmasını sağlamıştır.
Başkanlık sorunu yaşandıysa da Ata kongreye başkan seçilmiş ve bu sorunda çözülmüştür.Ata kongrenin ilk gününde açılış konuşmasında içinde bulunulan durumu özetlemiştir.
Sonuç olarak Erzurum kongresinde alınan kararlar genişletilerek kabul edildi
Alınan karalar
Cemiyetler birleştirildi ve Anadolu ve Rumeli müdafai hukuk cemiyeti adı verildi.
Ulusal birlik ilk defa gerçekleştirilmiş oldu.
Propaganda yapmak amacıyla iradei milliye adlı yayın organı kuruldu.
Temsil heyetinin sayısı arttırılarak tüm yurdu temsil eder hale geldi.İlk ulusal görevinide Sivas kongresinde yapmış oldu.
Erzurum da ilk kez reddedilen mandacılık ABD gözlemci heyetinin katılımı ile çokca görüşüldü ve son kez reddedildi.Ya istiklal Ya ölüm.
Ali fuat Paşa Batı cephesi komutanlığına atandı.
Kongre yürütme gücünü kullanmıştır
Alınan kararlar bildiğimiz gibi Erzurumdaki karaların nerdeyse aynısı.Ulusallaştırılarak kabul edilmiş özelliklerine geçelim
Kongrenin önemi
Erzurum kongresine göre genişletilmiş ve millileştirilmiştir.
Bütün cemiyetler birleştirilerek tek bir cemiyet olmuştur.
Kongre Ali Fuat Cebesoy Paşa yı batı Anadolu umumi Kuvva-i milliye komutanlığına atamıştır.
Buda kongrenin yürütme görevini eline aldığını ve bir hükümet gibi görev yaptığını gösterir.
Kongreye ABD temsilcileri gözlemci olarak katılmış,buda Amerikan mandasının gündeme gelmesine neden olmuş ve kongreyi fazlaca meşgul etmiştir.
Kesin olarak tam bağımsızlık kabul edilerek bu konu bir daha tartışılmamış ve hedef belli olmuştur.Ya istiklal ya ölüm.
Proganda için İredeyi Milliye adlı bir gazete çıkarılmıştır.
Temsil heyeti tüm yurdu temsil etme ve yürütme görevini ve gücünü de üzerine almıştır.
İlk defa Anadolur17;da gücünü halktan alan bir otorite doğmuştur.(temsil heyeti)
Başkanlık meselesi çok tartışılmış,kongreyi meşgul etmiş,Mustafa Kemal başkan seçilerek başkanlık meselesi son bulmuştur.
Milli sınırlar yeniden ortaya konmuştur.
Mebusan meclisinin toplanması bir daha istemiştir.
Ulusal egemenlik kavramı kullanılarak cumhuriyete giden yol açılmıştır.
Ali Galip in tehdidi altında toplanması ve Erzurum kongresi kararlarını aynen benimsediğinden kısa sürmüştür.
Mustafa Kemal'in ulusal direnişi birleştirme düşüncesi burada gerçekleşmiştir.
Amasyar17;da bahsedilen her türlü tesir baskıdan uzak milli heyetin seçimi burada gerçekleşmiştir.
Kongreden sonra Damat Ferit e kesin cephe alınmış Anadolu dan gelen baskı sonucu istifa etmek zorunda kalmıştır.
Mondrosun hükümlerine uyulmayacağı açıklanmıştır.
Erzurum kongresi kararlarını millileştirmiştir.
Temsil heyeti nedir o knuda biraz açıklama yapıp kongreler dönemini bitiriyorum arkdaşlar bir daha ki konu Sivas kongresi sonrasında gelişen olaylardan devam edecek.
TEMSİL HEYETİ
Temsil heyeti ilk olarak Erzurum kongresinde oluşturuldu.
Sivas kongresinde üye sayısı arttırıldı ve ulusal bir biçime dönüştü.
Heytin kurulaması ile ilk defa gücünü haklatan alan bir otorite doğdu
TBMMr17;NİN açılışına kadar anadoluda bir hükümet gibi görev yapmıştır.
Direnişi örgütlemiş vergi toplama konusunda kararlar vermiştir
İlk siyasi başarısını Damat Ferit paşa hükümetini istifa ettirerek göstermiştir.
İstanbul hükümeti temsil heyetinin çalışmalarına engel olamayınca Amasya görüşmelerini yapmak zorunda kalmıştır.Ve mebusan meclisini açılmasını sağlamıştır.
Kısacası temsil heyetinin görevleri
Askeri güçlerin toplanmasını sağlamak
Ulusal meclisin açılmasını sağlamak
Askeri ve sivil makamlara gereken emirleri vermek
Seçimlerin yapılmasını sağlamak
Gerekirse geçici hükümeti kongre adına seçmek
Milli mücadele için gereken ne varsa yapmak
sivas kongresi sonrası olaylar
Sivas kongresi bittikten sonra Ata padişah a kongrenin sonuçları hakkında bilgi vermek istedi.Bir telgraf çekti ve telgrafta alınan kararlarla birlikte Damat Feritin yaptıklarınıda söylemek istedi fakat bu telgraf Damat feritin eline geçince Padişahın eline geçmesine izin vermedi.Bunun Üzerine Ata İstanbul ile haberleşmeyi kesti.Kesince eline ne geçti derseniz.Anadoluıda tek otorite oldu.Damat Ferit paşa hükümeti anadoluya emir gönderemedi.Bunun sonucundaDamat Feritin bi özelliği kalmadı ve baskılar sonucunda bir şey yapamayınca istifa etti.Böylece Temsil Heyeti İstanbul hükümetine karşı ilk başarısını elde etmiş oldu.
Damat Feritten sonra Ali rıza paşa bir hükümet kurdu ve anadoluyu tekrar hakimiyet altına almak için temsil heyetiyle görşmekten başka bir çare olmadığını gördü ve Ata ile birlikte mektuplaşmaya başladılar.Mektuplaşmalarda Ata İstanbul hükümetinden bazı şeyler istedi ve eğer bunlar yapılırsa İstanbul hükümetini destekleyeceklerini söyledi.
Bu maddeler şunlardır
Erzurum ve Sivas kongreleri kararlına saygı göstermesini
Ulusal çıkarlara ve ulusal örgütlere karşı çıkmaması
Mebusan meçlisini açmasını
Barış görüşmelerine gidecek temsilcilerin halkın güvenini kazanmış kişilerden olmasını
İstanbul hükümeti bu önerileri kabul etti ve İstanbul Anadolu arası haberleşme tekrar başladı.Bu haberleşme başlayınca itilaf devletlerini baskısı ile anadoluda ki bu gücü kontrol almak için bir görüşme teklif edildi ve Ata ile Bahriye nazırı Salih Bey Amasya da bir araya geldiler.Görüşme teklifi İstanbul dan geldiği için biz rahatlıklar İstanbul hükümetinin Temsil heyetini resmen tanıdığını söyleyebiliriz.
AMASYA GÖRÜŞMELERİ 20-22 EKİM 1919
Şimdi burada bir hatırlatma ve uyarı yapalım.birliyorsunuz ki bu görüşmelerden sonra mebusan meclisi son kez toplandı.Buradaki mebusan meclisi için ayrı bir seçim yapılmıştır.Yani Sivas kongresine katılması için bahsi geçen her sancaktan halkın güvenin kazanmış 3 olayı var ya.Bu sadece Sivas kongresi için seçilmedir.Ve Temsil heyeti bu üyeler arsında seçilmiştir.15 kişi.Yani Sivas kongresini yapanlar gidip mebusan meclisine katılmamıştır.Yeni bir seçim olmuştur mebusan meclisi öyle açılmıştır.
Evet görüşmede 2 tane protokol imzalandı biri diğeri ise gizliydi.
Madde 1.Mondor mütarekesi ile tespit edilen sınırlardan bir karış dahi verilmeyecek,manda ve himaye asla kabul edilmeyecek.
Azınlıklara toplum düzenin bozan,siyasi egemenliğimizi bozucu haklar verilmeyecek
Sivas Kongresinde kurulan Anadolu ve Rumeli Müdafaai Hukuk Cemiyeti,İstanbul Hükümetince,bir hukuk teşekkülü olarak tanınacak ve yapılacak barış görüşmelerinde,Türkiye temsilcisi olacak kişileri,bu Cemiyetin Temsil Heyr17;eti de tasvip ederse,onların temsilciliği kesinleşecektir.
Yeni seçimle gelecek Mebusların işgal tehlikesi altındaki başkent İstanbulr17;da toplanması, uygun değildir.
Bu maddeler açık maddelerdi.İtilaf devletlerini beklediği maddelerdi birazda ve aynı zamanda temsil heyetininde fikirlerine yer veriyordu.
11 maddelik gizil protokolde ise
İzmir in Yunanlılarca boşaltılması için hükümetin teşebbüse geçmesi gerekirse yerli gizil talimatla Türklere protesto mitingleri yaptırılması
Aydın kuvva-i milliyesine yardım edilmesi
Çukurovanın Anadolu dan hiçbir suretle ayrılmaması
barış görüşmelerine gidecek heyetin bildirilmesi
İngiliz muhipleri cemiyetinin çalışmalarının sınırlandırılarak kontrol edilmesi
Yabancı altınları ile satın alınan Türklerce kurulmuş gazete dergi vb.yerlerin yayınlarının durdurulması.
Bu gizli maddlerle bilikte İstanbul hükümeti gelin birlikte hareket ederke bu vatanı kurtarıl denilmek istendi aslında.Elinizdeki mikanlar bizimkilerden daha iyi ve bizim yetişemediğimi yerlere yetişerek bu vatanı daha kısa sürede kurtarabilir denmek istendi aslında.
Sonuçlarına bakarsak bu görüşmleri
Görüşmelerde Sivas kongresi kararlarının kabulü istenmiş Salih Paşa kabul etmiş ama İstanbul hükümeti kabul etmemiş.
Temsil heyeti tanınmıştır.
Görüş ayrılıkları ortadan kaldırılmaya çalışılmıştır.
Mebusan meclisinin açılması sağlanmıştır.
Anadolu'nun isteklerine İstanbul ilk defa burada uydu e kendi hareketlerini Anadolu'ya göre ayarlamaya başladı.
Bu görüşmelerden sadece mebusan meclisinin açılması gerçekleşmiştir.
Gelelim seçimlere.İtilaf devletleri seçimlein yapılmasına izin vermişlerdir.Çünkü
Bu hareket artık İstanbul hükümetinin emir altına girmiştir diye düşünerek istedğiiz aman müdahele edebiliriz diye düşündüler.
Türk halkı savşlardan bıkmıştır bu yüzden istediklerimizi kabul ettiririz diye düşündüler.
Sonuç olarak itilaf devletlerinin bu gevşekliği yapılan seçimlerde Anadolu ve Rumeli müdafai hukuk cemiyeti yandaşlarının meclise girmesini kolaylaştırdı.
Ata yine erzurumdan millet vekili seçildi.Seçimler bitip meclisin İstanbul da açılma süresi yaklaşınca Ata meclisin istanbulda değilde başka bir yerde toplanmasını istedi çünkü itilaf devletlerini varlığı meclisi ve alınan kararları tehlikeye düşürüyordu.Fkat kanuni esasiye göre meclisin padişahın olduğu yerden başka bir yerde açılmazdı.Fkat başkan mecbur görürse meclisi başk bir yerde açabilirid.Bu yüzden Atanın mebusan meclsinin başkanı olması gerekiyordu.Bunuda ancak istanbula gidecek vekillerle görüşerek yapabilirdi.bunu üzerine Ata en güvenli yer olarak Ankaraya hareket etti ve istanbula gidecek vekillere ankaraya uğramaları emrini verdi.
(devam son osmanlı mebusan meclisi konusudur)alnt
|
